1920-1930-жылдардагы Кыргызстандагы индустриялаштыруу саясатынын карама-каршылыктары: тарыхый талдоо
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.65469/eijournal.2026.3.8Ключевые слова:
Кыргызстандын тарыхы, индустриялаштыруу, беш жылдык пландар, капиталдык салым, статистикалык талдоо, жумушчу табы, көмүр өнөр жайы, транспорттук инфраструктураАннотация
Макалада согушка чейинки беш жылдыктар мезгилиндеги (1920-1930-жж.) Кыргызстандагы индустриялаштыруу саясатынын ишке ашырылышы жана анын социалдык-экономикалык натыйжалары тарыхый-статистикалык өңүттө талданат. Изилдөөнүн актуалдуулугу советтик доордогу «ыкчам индустриялык өсүү» концепциясынын реалдуулук менен болгон карама-каршылыктарын объективдүү баалоо зарылчылыгы менен түшүндүрүлөт. Изилдөөнүн максаты – биринчи жана экинчи беш жылдыктардагы пландардын аткарылбай калуу себептерин жана региондун чийки заттык багыттагы мүнөзүн ачып берүү. Методологиялык негиз катары тарыхый-салыштырмалуу жана статистикалык талдоо усулдары колдонулуп, баштапкы нөлдүк деңгээлден берки өсүш динамикасы изилденди. Изилдөөнүн жыйынтыгында индустриялаштыруунун «тез өсүшү» статистикалык иллюзия экени, пландардын каржылык жактан 46,2% гана камсыздалганы жана транспорттук инфраструктуранын жетишсиздиги далилденди. Негизги корутунду катары индустриялаштыруу саясаты жергиликтүү кыргыз калкынын ичинде күчтүү жумушчу табын түзө албагандыгы жана республика союздук борбордун чийки заттык базасы катары кала бергендиги негизделди.
##submission.citations##
Айнекенова Ч. Р. Проблемы социально-экономических преобразований в переходные периоды истории Кыргызской Республики. – Бишкек, 2019. – 240 с.
Джумабаева А. М. История строительства железных дорог в Кыргызстане (1917–1955 гг.). – Бишкек, 2008. – 186 с.
История Киргизской ССР. В 5-ти томах. Т. 3. – Фрунзе: Кыргызстан, 1986. – 650 с.
История Киргизской ССР. В 5-ти томах. Т. 4. – Фрунзе: Кыргызстан, 1990. – 580 с.
Кыргызская государственность: статистика веков. – Бишкек: Нацстатком КР, 2003. – 320 с.
Плоских В. М., Джунушалиев Д. Д., Абдрахманов Т. А. История кыргызов и Кыргызстана: Учебник для вузов. – Бишкек, 2015. – 350 с.
Чыймылова Б. Б. Развитие промышленности Киргизии в годы первой и второй пятилетки (1928–1937 гг.): дис. ... канд. ист. наук: (рукопись). – Фрунзе, 1962. – 195 с.
Ильяз кызы Т. (2026). Кыргызстандагы айыл чарба эмгекчилеринин социалдык абалынын тарыхый эволюциясы (1930-1980-жж.). Евразия изилдөөлөрү ачык журналы, №2, бб. 91-99. doi: 10.65469/eijournal.2026.2.11
Айдарова А.Н. (2026). Кыргызстандын социалдык-экономикалык өнүгүү тарыхында экологиялык факторлордун орду жана ролу (ХХ-ХХI кылымдар). Евразия изилдөөлөрү ачык журналы, №2, бб. 76-83. doi: 10.65469/eijournal.2026.2.9
