Кыргызстандын социалдык-экономикалык өнүгүү тарыхында экологиялык факторлордун орду жана ролу (ХХ-ХХI кылымдар)
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.65469/eijournal.2026.2.9Ключевые слова:
Кыргызстандын тарыхы, экологиялык саясат, индустриялаштыруу, мөңгүлөрдүн эриши, смог, жашыл экономика, тоо-кен өндүрүшүАннотация
Макалада ХХ кылымдын ортосунан ХХI кылымдын биринчи чейрегине чейинки мезгилде экологиялык факторлордун Кыргызстандын социалдык-экономикалык абалына тийгизген таасири тарыхый контекстте изилденет. Изилдөөнүн максаты – тарыхый процесстер менен экологиялык өзгөрүүлөрдүн ортосундагы өз ара байланышты аныктоо жана алардын коомдук өнүгүүгө тийгизген кесепеттерин талдоо болуп саналат. Методологиялык негиз катары тарыхый-системалуулук, хронологиялык жана салыштырмалуу талдоо усулдары колдонулуп, архивдик маалыматтар менен статистикалык фактылар пайдаланылды. Изилдөөнүн жыйынтыгында автор советтик индустриялаштыруунун «радиациялык мурастарын», мөңгүлөрдүн 15-20%га кыскарышын жана заманбап смог маселелерин конкреттүү фактылар менен далилдейт. Негизги корутунду катары, Кумтөр кенинин мамлекетке өтүшү жана Бишкектеги калдыктардан энергия өндүрүүчү заводдун ишке кириши өлкөнүн «жашыл экономикага» өтүүдөгү стратегиялык бурулушу экени негизделген.
##submission.citations##
Батырбаева Ш. Б. Формирование и развитие рабочего класса Киргизии в советский период. – Фрунзе: Илим, 1988.
Жапаров С. Н. Глазго жана Дубайдагы БУУнун климаттык саммиттериндеги сүйлөгөн сөздөрү. – Бишкек, 2024.
Ильясов А. И. Социально-гигиенические аспекты жизни населения в промышленных зонах Киргизской ССР. – Фрунзе: Илим, 1982.
Информационный бюллетень МЧС КР за 2000–2024 гг. – Бишкек, 2024.
История Кыргызстана с древнейших времен до наших дней. Том 2. – Бишкек, 2016.
Кабар маалымат агенттиги. «Бишкекте таштандыны кайра иштетүүчү жаңы завод ишке кирди» (2025-жыл, 27-декабрь). [Электрондук ресурс]. https://kg.archive.kabar.kg/
Кыргыз Республикасынын Президентинин Жарлыгы № 17 «2022-жылды Тоолордун экосистемасын коргоо жана климаттык туруктуулук жылы деп жарыялоо жөнүндө». 2022-жыл.
Малабаев Т. А. Развитие социалистической индустрии в Киргизии. – Фрунзе: Илим, 1972.
Сакиев К. А. Изменение климата и динамика оледенения гор Тянь-Шаня в ХХI веке. – Бишкек: Илим, 2015.
Сулайманов А. С. Социальные последствия закрытия промышленных предприятий в Кыргызстане. – Бишкек, 2001.
Тарыхчиев О. Т. Экология и гидроэнергетика Кыргызстана: исторический аспект. – Бишкек: Илим, 2014.
