Курани Каримдеги убакыт түшүнүгүнүн теориялык-философиялык жана лингвистикалык негиздери
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.65469/eijournal.2026.4.24Ключевые слова:
Курани Карим, салыштырмалуулук теориясы, Ислам философиясы, тасаввуф, ибнүл-вакт, Ибн Манзур, ал-ИсфаханиАннотация
Бул илимий макалада убакыт феноменинин фундаменталдык илимий-теориялык концепциялары менен Ислам дүйнө таанымындагы, тагыраак айтканда, Курани Каримдеги убакыт түшүнүгүнүн лингвистикалык жана метафизикалык мааниси комплекстүү түрдө изилденген. Изилдөөдө классикалык физикадагы И. Ньютондун абсолюттук убакыт теориясы, А. Эйнштейндин салыштырмалуулук теориясы жана И. Пригожиндин убакыттын кайра кайтпас мүнөзү (термодинамикалык жебеси) тууралуу заманбап философиялык-эволюциялык көз караштары классикалык Ислам философторунун жана тилчилеринин концепциялары менен салыштырылып, терең талдоого алынган. Курандын Тексттик мейкиндигиндеги убакытты туюнткан терминдердин лексика-семантикалык маанилери Ибн Манзур жана ар-Рагиб ал-Исфахани сыяктуу орто кылымдардагы классикалык лексикографтардын эмгектерине таянуу менен илимий негизде ачылып берилген. Муну менен бирге, макалада Ислам мистицизминдеги (тасаввуфтагы) негизги экзистенциалдык концепциялардын бири болгон «ибнүл-вакт» (убакыттын уулу) түшүнүгүнүн руханий-практикалык, этикалык жана психологиялык маанисине өзгөчө орун берилген.
##submission.citations##
Курани Карим жана анын маанилеринин кыргызча котормосу.
Эйнштейн А. Сущность теории относительности. – М.: ИЛ, 1955.
Хокинг С. Краткая история времени. – СПб.: Амфора, 1990.
Грюнбаум А. Философские проблемы пространства и времени. – М.: Прогресс, 1969.
Пригожин И., Стенгерс И. Порядок из хаоса. – Москва, 2003.
Леонтьев А. Н. Деятельность. Сознание. Личность. – Москва, 2004.
Тоффлер Э. Третья волна. – Москва, 2002.
Друкер П. Ф. Эффективный руководитель. – Москва, 2007.
Ибн Манзур. Лисан ал-Араб. – Бейрут: Дар Садир.
Ар-Рагиб ал-Исфахани. Муфрадат алфаз ал-Куран. – Дамаск/Бейрут: Дар ал-Калам; Дар аш-Шамийя.
Аль-Файрузабади. Аль-Камус аль-мухит. – Бейрут: Муассасат ар-Рисала.
Ат-Табари, Мухаммад ибн Жарир. Жамиъ ал-баян ан таьвил ай ал-Куран.
Философия. – Бишкек, 2005.
Основы философии. – Москва, 2002.
История философии. – Москва, 2001.
