Угандада 4-10 жаштагы балдардын эмоционалдык өнүгүүсүнө ата-энелердин тарбиялоо ыкмаларынын таасири
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.65469/eijournal.2026.3.17Ключевые слова:
ата-эненин тарбия ыкмалары, баланын эмоционалдык өнүгүүсү, балалык курактагы эмоционалдык чөйрө, ата-эне менен баланын өз ара мамилеси, маданияттын таасирлери, балалык куракАннотация
Бул изилдөө Угандадагы 4-10 жаштагы балдардын эмоционалдык өнүгүүсүнө ата-энелер колдонгон тарбия ыкмаларынын таасирин талдоого багытталган. Изилдөө Баумринд сунуштаган тарбиянын төрт түрүн – авторитеттүү, авторитардык, ашыкча эркиндик берген жана көңүл кош тарбияны – негиз кылып алган. Сурамжылоо жеке мектепте окуган, материалдык абалы салыштырмалуу жакшы болгон үй-бүлөлөрдүн ата-энелери менен жүргүзүлүп, балдарды тарбиялоодо негизги ролду экономикалык шарттардан көрө маданий баалуулуктар ойной турганын көрсөттү. Изилдөөдө аралаш ыкма колдонулуп, ата-энелердин анкеталары, балдардын эмоционалдык абалын баалоо жана жарым-жартылай түзүлгөн маектер аркылуу маалымат топтолгон. Натыйжаларга ылайык, авторитеттүү тарбия балдардын өзүнө ишенимин, эмоционалдык туруктуулугун жана өзүн-өзү көзөмөлдөө жөндөмүн өнүктүрөт. Ал эми авторитардык жана көңүл кош тарбия ыкмалары балдардын тынчсыздануусун күчөтүп, эмоционалдык коопсуздугуна терс таасир тийгизет. Изилдөөнүн жыйынтыгы Угандадагы үй-бүлөлөр үчүн маданий өзгөчөлүктөрдү эске алган тарбия программаларын иштеп чыгуунун маанилүүлүгүн баса белгилейт.
##submission.citations##
Baumrind, D. (1967). Child Care Practices Anteceding Three Patterns of Preschool Behavior. Genetic Psychology Monographs, 75, 43–88.
Lamborn, S. D., Mounts, N. S., Steinberg, L., & Dornbusch, S. M. (1991). Patterns of Parenting in Adolescence and Their Correlates with Academic and Social Development. Child Development, 62(5), 1049–1065.
McKinney, C., & Renk, K. (2008). Authoritarian Parenting Style and Its Effects on Adolescent Stress and Anxiety. Journal of Adolescence, 31(4), 479–492.
Rudy, D., & Grusec, J. E. (2001). Authoritarian Parenting and Children’s Emotional Regulation and Security. International Journal of Behavioral Development, 25(2), 163–174.
Maccoby, E. E., & Martin, J. A. (1983). Socialization in the Context of the Family: Parent-Child Interaction. In E. M. Hetherington (Ed.), Handbook of Child Psychology (Vol. 4). Wiley.
Dornbusch, S. M., Ritter, P. L., Leiderman, P. H., Roberts, D. F., & Fraleigh, M. J. (1987). The Relation of Parenting Style to Adolescent School Performance. Child Development, 58(5), 1244–1257.
Belsky, J. (1984). The Determinants of Parenting: A Process Model. Child Development, 55(1), 83–96.
Cicchetti, D., & Toth, S. L. (2009). The Impact of Neglect on Children’s Emotional Development. Development and Psychopathology, 21(3), 941–960.
Chao, R. K. (1994). Beyond Parental Control and Authoritative Parenting Style. Child Development, 65(4), 1111–1119.
Keller, H., & Otto, H. (2006). Cultural Differences in Parenting and Their Impact on Emotional Development in Children. Child Development Perspectives, 1(2), 98–105.
Kithanga, M. et al. (2002). Child Growth and Development. UNISE & KISE Module 2. Nairobi/Kampala.
UNICEF. (2019). Uganda: The Role of Family Support in Promoting Children’s Emotional Development. UNICEF Uganda Report.
Wang, Y., & Liu, X. (2016). Parenting Styles and Emotional Development in Sub-Saharan Africa. International Journal of African Development.
Hughes, C., & Emmel, N. (2007). Parenting and Emotional Regulation in African Contexts. Child Development Perspectives.
World Bank. (2018). Socio-Economic Factors Affecting Parenting in Uganda. World Bank African Child Development Report.
Ainsworth, M., & Kisaka-Lwayo, P. (2015). Attachment Patterns and Parental Sensitivity in Ugandan Early Childhood Settings.
